Di tích An Sơn Miếu (Miếu bà Phi Yến) nằm ở ngay khu vực trung tâm thị trấn Côn Đảo, khoảng 2km về phía Tây Nam. An Sơn Miếu được người dân địa phương xây dựng vào năm 1785, đến năm 1861 do thực dân pháp chiếm đóng đảo và rời dân cư vào đất liền nên ngôi miếu bị bỏ hoang. Đến năm 1958, nhân dân trên đảo đã cùng nhau xây dựng lại An Sơn Miếu (Miếu bà Phi Yến) Côn Đảo khang trang hơn và hương khói thờ phụng cho đến ngày hôm nay.
Bên ngoài chính điện của An Sơn Miếu (Miếu bà Phi Yến) Côn Đảo đặt nhiều ghế đá để khách tham quan có thể dừng chân nghỉ ngơi. Giữa sân đặt một lư hương lớn để bạn có thể thắp nhang cầu bình an và may mắn. Kiến trúc tại đây mang đậm phong cách đền chùa truyền thống Việt Nam với mái ngói và ba cổng ra vào, cổng chính giữa là một tấm hoành phi ghi ba chữ tiếng Hán, có ý nghĩa là “An Sơn Miếu”. Để quý du khách có thể hình dung rõ hơn, Côn Đảo Quê Hương đã sáng tạo video giới thiệu về miếu bà Phi Yến, hãy cùng xem để hình dung rõ hơn nhé!
Lễ hội Bà Phi Yến
Hàng năm, Lễ giỗ bà Phi Yến Côn Đảo sẽ được tổ chức vào tháng 10 âm lịch, từ tối ngày 17/10 đến hết ngày 18/10. Lễ chính giỗ bà Phi Yến vào ngày 18/10 âm lịch. Đúng ngày này, đông đảo người dân và du khách với xiêm áo chỉnh tề cùng tề tựu về An Sơn Miếu để tham dự lễ giỗ. Đúng 10 giờ sáng ngày 30/11 (18/10 âm lịch), lễ chính giỗ bắt đầu bằng hồi trống, chiêng và màn múa khai lễ. Sau màn múa khai lễ, chủ lễ và hai học trò thực hiện nghi thức tế lễ, dâng trà, dâng nhang- đèn trước áng thờ và đọc văn tế. Sau phần tế lễ của chủ lễ, các đoàn dâng lễ đại diện cho 9 khu dân cư trong huyện lần lượt dâng lên lễ vật gồm: hương hoa, ngũ quả, xôi, chè… Tiếp đó, các đoàn khách và các tầng lớp nhân dân lần lượt dâng hương tưởng nhớ người phụ nữ Việt Nam trung trinh, tiết liệt nơi Côn Đảo linh thiêng. Và cùng nhau thụ lộc với những món chay do nhân dân tự tay thực hiện để dâng cúng bà Phi Yến.
*Nguồn: peacetour*
Ngoài ra, còn có hoạt động khác như cắm hoa, ẩm thực bánh dân gian, sân khấu hóa,….Hoạt động có ý nghĩa thiết thực, tạo sân chơi bổ ích để viên chức, công chức, người lao động giao lưu, học hỏi lẫn nhau, góp phần tạo nên không khí thi đua sôi nổi tại Lễ hội truyền thống Lễ giỗ Bà Phi Yến. Qua đó, giúp học sinh, dân đảo và du khách địa phương hiểu hơn về lễ hội dân gian truyền thống tại huyện Côn Đảo.
*Sân khấu hóa*
*Hội thi cắm hoa*
*Hội thi ẩm thực*
Sau khi hội thi kết thúc, ban giám khảo sẽ đưa ra quyết định công bố giải thưởng, bao gồm 01 giải nhất, 02 giải nhì, 02 giải ba, 10 giải khuyến khích. Đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực, tạo sân chơi lành mạnh, rèn luyện tính sáng tạo nghệ thuật, góp phần đẩy mạnh phong trào thi đua, thắt chặt tình đoàn kết, giao lưu, học hỏi của tất cả mọi người trên địa bàn huyện.
Truyền thuyết về bà Phi Yến
Tương truyền rằng, vào năm 1783, vua Nguyễn Ánh đưa theo vợ con và binh lính tháo chạy ra Côn Đảo khi bị quân Tây Sơn truy sát. Tại đây, ông đã viết thư cầu viện quân Pháp để xin viện trợ chống lại quân Tây Sơn, còn có ý định gửi con trai là hoàng tử Cải sang làm con tin. Lúc bấy giờ, thứ phi Phi Yến đã can ngăn chồng vì theo suy nghĩ của bà, chuyện quân Tây Sơn chỉ là chuyện “trong nhà”, là nội chiến quốc gia, không nên nhờ đến ngoại bang can thiệp. Bởi vì ngay cả khi quân Pháp hỗ trợ vua Nguyễn Ánh đánh thắng quân Tây Sơn thì chiến thắng này cũng không vẻ vang mà về sau còn phát sinh rất nhiều vấn đề rối rắm. Thế nhưng, ý kiến này của bà đã khiến vua Nguyễn Ánh tức giận, cho rằng bà thông đồng với địch nên đã ra lệnh xử chết bà.
Tuy nhiên nhờ quan đô đốc Ngọc Lân can gián rằng hoàng tử Hội An, là con trai của thứ phi và nhà vua còn quá nhỏ, nếu mất mẹ thì hoàng tử sẽ rất thiệt thòi. Nhờ đó nhà vua mới rút lại lệnh xử tử, quyết định đày bà Phi Yến vào trong một hang đá trong núi, ngày nay gọi là Hòn Bà Côn Đảo, chỉ để lại một ít bánh nếp và một chum nước rồi lấp kín cửa hang bằng đá lớn. Ngay sau đó thì quân Tây Sơn đánh ra tới Côn Đảo, Nguyễn Ánh bỏ lại thứ phi, cùng tùy tùng trốn chạy ra đảo Phú Quốc. Thế nhưng khi lên thuyền, hoàng từ Hội An không thấy mẹ đâu nên đã khóc lóc, kêu gào, xin vua cha tha cho mẹ và đưa mẹ đi cùng, nếu không sẽ chết cùng mẹ. Trong lúc tức giận và lo sợ kẻ thù đuổi đến, Nguyễn Ánh đã tàn nhẫn ném đứa trẻ vô tội xuống biển, thi hài của hoàng tử xấu số dạt vào bãi san hô và được người dân làng Cỏ Ống chôn cất, dựng đền thờ tại khu rừng bên Bãi Đầm Trầu Côn Đảo.
*Miếu Hoàng tử Cải* *Hòn Bà*
Sau đó, bà Phi Yến được dân làng giải cứu khỏi hang đá, cho bà biết sự tình về hoàng tử. Trước tấm lòng thương con của thứ phi, mọi người đã giúp bà dựng một ngôi nhà nhỏ ngay bên mộ hoàng tử để bà hương hỏa cho con trai. Tên tục của bà là Lê Thị Dăm, còn tên riêng của hoàng tử Hội An là Cải nên người dân Côn Đảo mới có câu ca: “Gió đưa cây Cải về trời / Rau Răm ở lại chịu đời đắng cay”.
Đến rằm tháng bảy năm 1785, bên làng An Hải có cuộc đàn chay lớn nên đã đưa kiệu qua làng Cỏ Ống, rước thỉnh thứ phi Phi Yến qua tham dự để ban phước thiện cho người dân. Năm ấy bà mới 24 tuổi, nhan sắc trẻ trung lay động lòng người nên đã khiến tên đồ tể tên Biện Thi nổi lòng tà dục. Đêm đến, hắn lén chui vào phòng bà với ý định dở trò đồi bại, thế nhưng vừa chạm vào tay bà Phi Yến thì bà đã tỉnh dậy và truy hô dân làng. Thế nhưng, vì cảm thấy xấu hổ và tủi nhục, bà Phi Yến đã chặt đi cánh tay bị tên đồ tể chạm vào, rồi sau đó tự tử vì cảm thấy bản thân mình đã không còn trong sạch.
Đau lòng trước sự ra đi của bà, người dân làng An Hải và Cỏ Ống đã xử tử tên đồ tể Biện Thi rồi lập nên An Sơn Miếu (Miếu bà Phi Yến) Côn Đảo để thờ phụng và hương khói cho thứ phi cùng hoàng tử. Sau đó, theo những người dân sinh sống tại đây thì bà Phi Yến và hoàng tử Cải đã nhiều lần hiển linh để giúp đỡ người dân, mách cho dân làng biết điềm lành, điềm dữ sắp đến. Thế nên, ngôi miếu này đã trở thành một phần trong tín ngưỡng và đức tin của người dân Côn Đảo, dù bị tàn phá khi thực dân Pháp xâm lược nhưng sau đó vẫn được xây dựng lại khang trang hơn.
Ngày 25/10/2005 An Sơn Miếu (Miếu bà Phi Yến) Côn Đảo đã được Ủy ban tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu xếp hạng là di tích cấp tỉnh, cần trùng tu và tôn tạo để giữ gìn văn hóa, lịch sử của hòn đảo này.
*Miếu bà Phi Yến hương khói quanh năm*
Những lưu ý khi đến miếu bà Phi Yến
An Sơn Miếu là một công trình tâm linh. Vậy nên, khi đến đây thăm viếng chúng ta lưu ý chọn trang phục lịch sự, kín đáo. Trong quá trình tham quan phải giữ trật tự, không nói cười đùa giỡn lớn tiếng, không hút thuốc hay ngắt cây bẻ cành. Ngoài ra, bạn cũng không được mang đồ ăn thức uống vào khuôn viên miếu, không xả rác bừa bãi, nên mang theo nhang và hộp quẹt để dâng hương. Côn Đảo đang hướng đến du lịch tuần hoàn, “Nói không với rác thải nhựa, lưu lại dấu tay xanh”. Vậy nên du khách đến tham quan hãy cố gắng không bỏ rác bừa bãi, phân loại rác và bảo vệ môi trường nơi mà chúng ta đi qua bạn nhé!!!
*Nguồn: Loigiaihay.com*